Pwoblèm nan pa t janm tarif la

Yon envestigasyon Lakou sou sa pwogram komèsyal Wayòm Ini a — DCTS la — vrèman ofri ekspòtatè ayisyen yo, epi sa li pa ofri yo.

An 2024, Grann Bretay te enpòte £4,786,739 machandiz ki gen Ayiti kòm orijin.

Nan Repiblik Dominikèn, vwazen nou an, sou menm zile a: £156,961,558. Nan Jamayik: £53,784,519.

Tou lè twa peyi sa yo voye machandiz nan Grann Bretay ak menm tarif la. Sou chak liy pwodwi nou verifye — rad, kakao, kafe, luil esansyèl, wonm, mango, chokola, atizana — to Ayiti a ak to Repiblik Dominikèn nan se menm. Toulède se zewo.

Chif sa yo soti nan menm fèy kalkil gouvènman britanik la, nan menm ane a, mezire menm jan an. Kèlkeswa sa k eksplike diferans trant-twa fwa sa a, se pa tarif la.

Sa enpòtan, paske gen yon mesaj k ap sikile an Ayiti kounye a ki di lekontrè.

Sa Anbasad la te di

18 out 2026, Anbasad Britanik la an Ayiti pibliye yon mesaj an twa pati sou X, an franse ak an kreyòl:

"Le programme britannique DCTS vous ouvre les portes du marché du Royaume-Uni avec 0 % de droits de douane et sans quotas sur 99,5 % de vos produits."

"Pwogram DCTS Wayòm Ini a (UK) pèmèt nou voye 99.5% pwodwi nou yo san peye dwàn epi san limit sou kantite."

Twazyèm pòs la te bay yon lyen sou yon paj gouvènman britanik la. Se sa sèlman ki te gen nan kominikasyon an: pa gen okenn reyinyon, okenn pwogram, okenn lòt chif apa pousantaj la. Èd yo te ofri a se te yon lyen entènèt.

De bagay sou chif sa a.

Premyèman, pa gen okenn piblikasyon gouvènman britanik la ki di 99.5%. Gid Depatman Komès ak Biznis Britanik la (DBT) di 99.8%. Fich enfòmasyon mas 2026 yo mete l a 99%. Dokiman politik 2022 la te di 85%. Kominike lansman an te di 100%. Nou pa t jwenn 99.5% nan youn ladan yo.

Dezyèmman, e sa pi enpòtan toujou: chif la konte liy nan tablo tarif britanik la — li pa konte pwodwi ayisyen.

Imajine tablo tarif Grann Bretay la kòm yon lis ki long anpil, ki gen chak kategori pwodwi ki ka travèse fwontyè l — yon lis yo bati pou kouvri tout komès mondyal la, epi pifò ladan l pa gen anyen pou wè ak Ayiti. Lè yo di 99.8% nan liy sa yo san dwàn pou Ayiti, sa dekri fòm lis Grann Bretay la. Sa pa di anyen sou sa Ayiti plante, koud oswa fabrike.

Fason mesaj kreyòl la ekri — 99.5% pwodwi nou yo — transfòme premye deklarasyon an an dezyèm nan, tou dousman. Se pa menm bagay.

Ayiti chita nan nivo Comprehensive Preferences DCTS la, ansanm ak 46 lòt peyi ki mwens devlope. Bangladèch gen menm 99.8% la. Kanbòdj tou. Se pa yon reyalite ki konsène Ayiti espesyalman.

Fòk nou di sa: toulède medya ayisyen ki te kouvri pòs la te fè travay yo byen. Juno7 te sèvi ak 99.8% epi li te atribiye l kòrèkteman bay done gouvènman britanik la. Vant Bèf Info te sèvi ak 99.5% epi li te atribiye l bay Anbasad la. Toulède te fidèl ak sous yo te site a. Konfizyon an kòmanse pi wo.

Anyen nouvo pa t louvri

Ayiti gen aksè san dwàn e san limit sou mache britanik la san entèripsyon depi 1ye janvye 2021 — dabò anba Generalised Scheme of Preferences Wayòm Ini a, epi anba DCTS la depi 19 jen 2023. Anvan sa, menm aksè a te pase pa pwogram Everything But Arms Inyon Ewopeyen an.

Lè DCTS la te ranplase ansyen pwogram nan, tarif Ayiti yo pa t chanje ditou. Sa ki te chanje se règ orijin yo.

Kidonk anons out la pa t yon ouvèti. Se te yon rapèl sou yon pòt ki louvri depi senk ane.

Pifò nan sa Ayiti vann deja san dwàn — pou tout moun

Nou chèche disèt kòd machandiz sou tarif britanik la an dirèk, youn apre lòt, epi nou li deskripsyon chak pwodwi sou paj la.

Nèf ladan yo gen yon to 0% pou tout peyi sou latè:

(Nou chwazi nèf pwodwi sa yo paske yo koresponn ak sa Ayiti vrèman ekspòte oswa sa li ta ka ekspòte. Se pa yon echantiyon o aza nan tablo tarif la, epi pwopòsyon an pa dwe li kòm sa.)

Men sa sa vle di nan pratik. Yon kiltivatè ayisyen voye yon kontenè mango fre nan Grann Bretay. Dwàn britanik la sou li se zewo. Kounye a imajine DCTS la pa t janm egziste, epi Ayiti pa t gen okenn preferans komèsyal ditou. Dwàn sou menm kontenè sa a t ap toujou zewo — paske Grann Bretay pa mande anyen sou mango fre, kèlkeswa kote yo soti. Preferans lan pa t sove ekspòtatè a yon santim, paske pa t gen anyen pou sove.

Lis sa a se pifò nan idantite ekspòtasyon Ayiti — mango, kakao, kafe, vetivè, atizana. Sou tout bagay sa yo, DCTS la pa vo anyen ditou nan fwontyè britanik la.

Se baz done Grann Bretay la menm ki di sa. Nan baz done itilizasyon preferans Depatman Komès ak Biznis Britanik la, uit nan katòz chapit pwodwi Ayiti yo montre enpòtasyon elijib pou preferans ki egal £0 epi yon to itilizasyon ki make "Not applicable" — paske, jan fèy kalkil la di l li menm, "denominatè a nan kalkil valè sa a se 0."

Uit chapit sa yo kouvri £2,431,028 nan ekspòtasyon Ayiti nan Grann Bretay pou 2024: kakao (£48,937), luil esansyèl (£2,081,485), zèv atizana (£18,850), grenn ki bay luil, bwason, machin, mèb. Sou chak liv sa yo, pa t gen okenn preferans pou itilize — paske pa t gen okenn tarif depi nan konmansman.

Kote preferans lan vrèman peye

Tarif la kòmanse konte sèlman lè Ayiti transfòme yon bagay.

Swiv yon sèl sak kafe ayisyen.

Yon koperativ ayisyen vann grenn vèt. Dwàn britanik la sou kafe vèt se 0% — menm bagay pou Ayiti, Kolonbi, Vyetnam, tout moun. Achtè a se yon griyè aletranje, ki pral griye grenn yo, anbale yo anba pwòp non pa l, epi revann yo.

Kounye a sipoze koperativ sa a griye epi anbale kafe a an Ayiti epi li voye sache fini pou vann nan magazen olye. Dwàn britanik la sou kafe griye se 6% — men to Ayiti a se 0%.

Sou yon anbakman £10,000, 6% sa a se £600. Sou £100,000, se £6,000. Yon konkiran ki pa gen preferans peye l; yon ekspòtatè ayisyen ki kalifye pa peye l.

(Gwosè anbakman sa yo se ilistrasyon pou montre kalkil la, se pa dosye vrè chajman ki te fèt.)

Pwen an se pa ke £600 transfòme yon biznis. Pwen an se sa ki te dwe rive pou £600 sa a menm egziste. Pou voye kafe griye olye kafe vèt, fòk yon moun an Ayiti gen yon machin pou griye, fè l mache, anbale pwodwi a, desine yon etikèt, kenbe yon mak, epi bay moun k ap fè tout sa a travay. Ekonomi sou dwàn nan se pi ti pati nan sa yo genyen an. Se yon siy ke etap ki ajoute valè a deplase vin an Ayiti — epi valè yo ajoute a vo pi plis pase dwàn yo evite a.

Modèl la repete sou tout tablo a:

Sa rele eskalad tarifè, epi se tout enterè a. Grann Bretay pa mande anyen sou matyè premyè Ayiti epi li mande yon bagay sou pwodwi fini Ayiti. Pwogram nan vin gen valè egzakteman nan moman Ayiti depase ekspòte sèlman matyè premyè a epi li kòmanse ekspòte plis nan valè yo kreye ak li a.

Leson an se pa ditou "sispann vann grenn kafe." Kafe vèt se yon vrè ekspòtasyon k ap fè vrè lajan jodi a. Leson an se ke Ayiti kenbe plis nan sa pwòp rekòt li yo vo lè griyaj la, moulen an, anbalaj la ak mak la fèt an Ayiti — epi lè yo fèt, tablo tarif britanik la sispann rete net epi li kòmanse travay an favè Ayiti.

Gen yon detay teknik ki merite konnen, paske se yon vrè avantaj pou Ayiti. Gen kèk dwàn britanik ki konpoze — yon pousantaj plis yon chaj fiks pou chak 100 kilo. Nivo Ayiti a retire tout dwàn nan nèt, pousantaj ak chaj fiks ansanm. Nivo ki anba a retire sèlman pousantaj la epi li kite chaj fiks la. Sou liy fwi transfòme kote nou verifye sa, to Ayiti a se te 0.00% pandan nivo ki anba a te toujou peye £16 pou chak 100 kilo.

Avantaj sa a pa aplike pou rad. Depi 1ye janvye 2026, peyi nan nivo Enhanced tankou Pakistan, Nijerya ak Filipin swiv menm règ orijin pou rad ak Ayiti.

Epi anyen nan sa pa bat Repiblik Dominikèn, ki pa peye anyen non plis.

Kesyon £4.5 milyon an

Ansanm ak pòs Anbasad la, de chif te kòmanse sikile: ke plis pase £4.5 milyon machandiz ayisyen elijib te antre nan Grann Bretay, epi ke se sèlman apeprè £1.8 milyon ki te reklame tarif zewo a.

Chif sa yo pa parèt nan okenn piblikasyon gouvènman britanik, ni nan youn nan de atik laprès ayisyen yo, ni nan okenn piblikasyon estatistik. Yo te atribiye yo bay "ofisyèl britanik" san non.

Nou te swiv tras yo.

Depatman Komès ak Biznis Britanik la pibliye yon Import preference utilisation database, yon fèy kalkil ki tache ak yon piblikasyon estatistik nan avril 2026. Ayiti ladan l — katòz liy, youn pou chak chapit pwodwi, pou 2024:

£4.5 milyon an se yon vrè chif — men se pa bon kolòn nan. Li pre total enpòtasyon Ayiti a, £4,786,739. Deklarasyon an rele l enpòtasyon elijib, men enpòtasyon elijib yo se te £2,355,711 — apeprè mwatye. Epi "apeprè 40%" itilizasyon chif yo sijere a pre vrè 43.6% la.

£1.8 milyon an pa koresponn ak anyen. Vrè itilizasyon preferans lan se te £1,027,505.

Kidonk chif yo sanble se yon move lekti done otantik gouvènman britanik la, se pa yon envansyon. Distenksyon sa a enpòtan. Nou pa t rive rezoud ki kote £1.8 milyon an soti, epi nou p ap devine.

Vrè lajan an ki rete sou tab la

Retire chapit kote pa gen preferans yo, epi yon sèl sektè rete: rad trikote.

Plis pase mwatye nan rad trikote ayisyen ki rive nan Grann Bretay an 2024 te peye yon tarif yo pa t oblije peye. Sou to 12% la, sa fè apeprè £145,000 dwàn yo t ap ka evite nan yon sèl ane.

Men ki jan sa parèt anndan yon sèl faktori.

Yon izin ayisyen voye £100,000 mayo koton bay yon detayan britanik. Machandiz la kalifye pou to zewo Ayiti a. Si enpòtatè a reklame preferans lan sou deklarasyon ladwàn nan, dwàn nan se £0. Si pèsonn pa reklame l, Grann Bretay mande 12% epi dwàn nan se £12,000.

Menm mayo yo. Menm faktori a. Menm achtè britanik la. Menm lwa a. Mayo yo te kalifye nan toulède ka. Sa ki te chanje se si preferans lan te vrèman reklame sou deklarasyon ladwàn britanik la.

(Chif £100,000 la se yon ilistrasyon pou montre kalkil la. £2,233,767, £1,027,505 ak £1,206,262 se vrè total 2024 ki soti nan baz done britanik la.)

Epi remake ki kote depans sa a tonbe. Yon enpòtatè ki peye 12% sou mayo ayisyen epi 0% sou mayo Bangladèch pa rive nan konklizyon ke papye l yo pa bon — li rive nan konklizyon ke Ayiti 12% pi chè. Faktori ayisyen an pèdi kòmand la epi li pa janm konnen poukisa.

Senk lòt chapit ki pi piti — pwodwi chimik òganik, twal tise, rad ki pa trikote, chapo, jwèt — te elijib epi yo pa t itilize preferans lan menm ditou. Zewo pousan, sou tout liy.

Se sa ki istwa "ekspòtatè ayisyen ap peye tarif san nesesite a". Li vre, li estwat, epi li pa gen anyen pou wè ak mango ni kakao ni vetivè. Se sou rad li ye.

Pou bay yon lòt referans: to itilizasyon global Ayiti a — 43.6% — konpare ak 51.4% pou Jamayik ak 83.2% pou Repiblik Dominikèn, menm baz done, menm ane. Chif ki dekri vrè konpòtman an se 46% rad la.

Pwoblèm reklamasyon an pi piti pase sa ou ta panse

Reklame preferans lan pa mande anpil demach administratif, epi ekspòtatè ayisyen yo ta dwe konnen sa.

• Pa gen anrejistreman. Pa gen nimewo REX, pa gen lisans ekspòtasyon, pa gen so gouvènman. Ekspòtatè a sètifye tèt li.
• Prèv orijin se yon deklarasyon orijin ekri sou fakti a, oswa yon Form A. Grann Bretay pa mande pou ladwàn ayisyen mete so sou Form A a. Valab pou dezan.
• Men preferans lan pa otomatik. Se enpòtatè britanik la ki dwe reklame l sou deklarasyon ladwàn nan. Si li pa fè l, tout dwàn nan peye — epi ekspòtatè ayisyen an parèt chè pou granmesi. Di sa alekri lè w ap bay pri w.
• Yon reklamasyon ou rate ka rekipere pandan dezan apati dat enpòtasyon an.

Dènye pwen sa a merite reflechi sou li. Chak nan £1,206,262 anbakman 2024 ki te peye 12% yo, nan moman sa a, te toujou ka rekipere — epi yon bon pati ladan l ka toujou ka rekipere.

Ayiti pa oblije fè chak engredyan li menm

Gen yon dwa prèske pèsonn pa konnen, paske gid gouvènman britanik la li menm pa pale de li.

Panse a yon faktori rad nan Pòtoprens. Li achte twal nan Repiblik Dominikèn, fil nan Jamayik, epi li koud mayo fini yo an Ayiti ak men ayisyen. Kesyon nòmal yon direktè faktori ta poze se: èske tout materyèl enpòte sa yo pa fè sa tounen yon mayo dominiken?

Anba règleman 21 règ orijin DCTS yo, repons lan ka non. Ayiti — kòm peyi ki mwens devlope — ka konsidere materyèl ki gen kòm orijin Repiblik Dominikèn, Jamayik, Trinidad ak Tobago ak onz lòt peyi karayibeyen kòm si yo te ayisyen. Otomatikman. Pa gen demann pou fè, pa gen tan pou tann, epi pa gen okenn eksklizyon pou manje ak agrikilti.

Si materyèl sa yo ranpli egzijans orijin ki aplike yo epi si kondisyon koperasyon an ranpli, mayo yo ka kite Pòtoprens kòm machandiz ki gen Ayiti kòm orijin epi antre nan Grann Bretay ak to Ayiti a.

Sa rele kimilasyon. Nan yon rejyon ki gen ti ekonomi ki pa ka chak pwodwi chak engredyan nan yon echèl konkiran, se pa yon detay teknik. Se diferans ant yon chèn apwovizyònman ki ka mache ak youn ki enposib.

Paj gov.uk sou kimilasyon an dekri yon lòt wout, youn ki mande yon fòm ak yon evalyasyon sis mwa epi ki eskli pwodwi agrikòl nèt. Paj sa a pale de yon règ ki pa aplike pou Ayiti. Yon ekspòtatè ayisyen k ap li l ta rive nan konklizyon ki kontrè ak reyalite a.

De avètisman, epi yo serye. Chak materyèl enpòte dwe li menm kalifye pou yon to zewo si yo te voye l dirèkteman nan Grann Bretay — yon tès ki aplike materyèl pa materyèl, se pa peyi pa peyi. Nan lòt mo: achte yon bagay nan Repiblik Dominikèn pa ase. Fòk ou verifye twal la, engredyan an oswa pyès la ou vle sèvi ak li a.

Epi tout aranjman an depann de yon kondisyon koperasyon ladwàn ant Ayiti ak Grann Bretay ke okenn lis piblik pa pèmèt yon ekspòtatè verifye. Nou pa t rive etabli si Ayiti ranpli l, epi pèsonn andeyò gouvènman an pa ka fè sa kounye a.

Gen yon limit ki konte tou. Melanje se pa transfòme. Règ yo eskli klèman "senp melanj", dilisyon, koupe, kale, anbale ak mete etikèt — okenn nan yo pa bay orijin. Kale twa fwi enpòte epi mete yo nan yon plato: ou pa fè yon pwodwi ayisyen. Fè yo tounen yon ji oswa yon konfiti: ou fè youn.

Chokola se egzanp ki pi klè a — epi li montre ke kimilasyon pa toujou nesesè.

Chak pwodwi gen pwòp règ orijin pa l, epi règ chokola a pèmèt anpil bagay: yon sèl liy ki di "fabrikasyon apati materyèl nan nenpòt tit, eksepte tit machandiz la menm", san okenn limit sou sik ni sou pwa. Nan lang senp: yon moun k ap fè chokola an Ayiti ka sèvi ak sik enpòte ak vaniy enpòte lib, paske ni youn ni lòt pa chita nan tit tarifè chokola a menm. Pa gen bezwen kimilasyon pou sa. Règ la pèmèt materyèl enpòte sa yo dirèkteman, kidonk kondisyon koperasyon nou pa ka verifye a pa menm poze.

Sa règ la pa fè, se eskize transfòmasyon an. Orijin toujou mande vrè fabrikasyon — eksklizyon operasyon minimal yo aplike isit la tankou toupatou — kidonk si yon chokola ayisyen patikilye kalifye oswa non depann de sa yo vrèman fè ak kakao a an Ayiti, se pa sèlman kote sik la soti.

Grann Bretay mande 8% sou chokola epi 0% sou grenn kakao; Ayiti pa peye anyen sou ni youn ni lòt.

Vetivè ayisyen konpoze an pafen kalifye menm fasilite a — men pafen antre nan Grann Bretay a 0% kanmenm, kidonk pa gen anyen pou genyen nan fwontyè a. Kontras sa a se pwogram nan an miniyati: machandiz ki pi fasil pou kalifye yo se souvan sa yo kote kalifye pa vo anyen.

(Toulède egzanp yo ilistre ki jan règ orijin yo mache. Nenpòt vrè pwodwi ta bezwen pwòp kòd machandiz pa l verifye epi pwòp resèt pa l teste kont règ ki pou tit espesifik sa a.)

Mango: etid de ka a

Men yon reyalite ki merite plis atansyon pase sa li resevwa.

Grann Bretay klase fwi mango, ki soti nan nenpòt peyi, kòm "risk fèb." Pa gen sètifika fitosanitè. Pa gen notifikasyon davans. Pa gen enspeksyon fitosanitè woutin nan fwontyè a. Nou verifye sa kont lejislasyon an menm, se pa gid la sèlman: mango pa parèt nan okenn nan anèks ki konsène yo, epi mouch fwi ki gouvène rejim ameriken an pa menm konsidere kòm ravaj karantèn nan Grann Bretay.

Etazini mande yon pèmi enpòtasyon, yon sètifika fitosanitè, ak imèsyon chak mango nan dlo 46.1°C pandan 65 a 110 minit, sou sipèvizyon sou plas yon enspektè USDA otorize. Aranjman preklerans sa a te sispann pou Ayiti apati fen janvye 2023, apre enspektè ameriken yo te retire poutèt sekirite. Nou pa t rive etabli nan okenn sous aktyèl si li te repran depi lè sa a.

Sou règ fitosanitè yo jan yo ekri a, Grann Bretay mande mwens pou yon mango ayisyen pase Etazini.

Epi sa prèske pa chanje anyen.

Mete de ekspòtatè devan menm achtè sipèmache britanik la — youn ayisyen, youn dominiken. Toulède fè fas ak yon tarif 0%. Toulède fè fas ak menm règ fitosanitè yo. Konvèsasyon sou tarif la fini anvan li kòmanse; pa gen anyen ki rete pou konkiran sou sa.

Kidonk achtè a poze kesyon achtè yo vrèman poze. Konbyen pri machandiz la rive pou chak kès? Èske ou ka founi chak semèn pou tout sezon an? Ki pousantaj ki rive gate? Ki sètifikasyon ou genyen? Ki jan yo anbale l? Kilès ki enpòtatè britanik ou? Epi kesyon ki fini pifò konvèsasyon: si m bati yon pwomosyon otou fwi sa a, èske w ap toujou ap voye nan uit semèn?

Ekspòtatè dominiken an reponn kesyon sa yo. Se poutèt sa Repiblik Dominikèn founi apeprè 8% nan 87,000 tòn mango Wayòm Ini a enpòte chak ane, epi Ayiti pa founi anyen. Si règ yo te obstak la, Repiblik Dominikèn pa t ap la non plis.

Sa ki kanpe ant yon mango ayisyen ak yon sipèmache britanik se pa papye. Se ke pa gen okenn sèvis maritim dirèk ant Ayiti ak Ewòp — tout bagay pase pa Kingston, Caucedo oswa Manzanillo. Se ke tèminal kontenè Okap la gen yon limit tiran dlo 29 pye, kidonk okenn gwo bato liy prensipal pa ka akoste. Se ke gang yo takse wout nasyonal yo, ke rezo elektrik la bay kat a sis èdtan pa jou, ke Ayiti klase 134yèm sou 139 nan endèks lojistik Bank Mondyal la, epi ke nou pa t jwenn okenn prèv ke achtè britanik yo ap prezante mango fransik la (Francique) bay moun aktivman.

"Risk fèb" pa vle di "pa gen egzijans" non plis. Estanda komèsyalizasyon aplike. Limit pestisid aplike. Nenpòt manje anbale davans bezwen non yon operatè biznis alimantè britanik sou etikèt la — sa vle di yon ekspòtatè ayisyen pa ka vann nan Grann Bretay san yon enpòtatè britanik. Se pa yon rakoursi. Se sèl estrikti legal la.

Kidonk kisa Ayiti ka vrèman fè ak sa?

Rezime onèt tout sa ki anwo a se ke preferans tarifè a reyèl, pèmanan, epi pi estwat anpil pase sa anons la te sijere. Sa kite yon bagay pou travay ak li — depi pèsonn pa konfonn yon pòt ki louvri ak yon kliyan.

Senk bagay ki soti nan prèv yo.

1. Transfòme plis an Ayiti

Se la preferans lan sispann dekoratif. Kafe vèt antre nan Grann Bretay a 0% depi tout kote; kafe griye pote 6% epi Ayiti pa peye anyen ladan l. Grenn kakao antre a 0% depi tout kote; chokola pote 8% epi Ayiti pa peye anyen ladan l.

Dwàn yo evite a se ti pri a. Vrè pri a se ke griye, konche, moulen ak anbale se travay, ekipman, mak ak maj — epi yo fèt kèlkeswa kote transfòmasyon an fèt. Tablo tarif britanik la, an reyalite, ap ofri Ayiti yon rabè pou kenbe travay sa a lakay li.

Yon avètisman done yo egzije. Ayiti te voye £48,937 kakao bay Grann Bretay an 2024. Se baz la pou bati sou li — se pa yon erè ki neglijab, men se pa yon endistri non plis. Yon biznis ekspòtasyon chokola se yon bagay yon moun ta dwe bati, se pa yon bouton pou peze.

2. Reklame preferans Ayiti gen tan genyen yo

Sa a pa teyorik, epi se pa yon pwopozisyon. Li deja rive.

An 2024, £1,206,262 rad trikote ayisyen ki te kalifye pou yon tarif zewo te peye 12% kanmenm — apeprè £145,000 dwàn pèsonn pa t dwe. Se pa poutèt yon règ, yon kota, ni yon diskisyon. Se paske reklamasyon an pa t fèt sou deklarasyon ladwàn britanik la.

Chak ekspòtatè ayisyen k ap voye machandiz nan Grann Bretay ka fè yon bagay sou sa nan yon apremidi: mande enpòtatè a, alekri, si l ap reklame preferans DCTS Ayiti a sou antre a. Epi reklamasyon yo rate ka rekipere pandan dezan apre enpòtasyon an — kidonk yon pati nan lajan sa a ka poko pèdi.

3. Bati chèn apwovizyònman rejyonal kote règ yo pèmèt li

Règleman 21 vle di yon faktori ayisyen ka pran engredyan ki kalifye nan Repiblik Dominikèn, Jamayik, Trinidad ak Tobago ak onz lòt peyi karayibeyen, transfòme yo an Ayiti, epi ekspòte yon pwodwi ki vrèman ayisyen.

Pou yon ekonomi ki pa ka pwodui chak engredyan nan yon echèl konkiran, se diferans ant "nou pa ka fè sa isit la" ak "nou ka fini sa isit la." Epi sou prèv yo, li prèske envizib — gid gouvènman an li menm voye ekspòtatè yo sou move règ la.

De avètisman yo kanpe: chak engredyan dwe kalifye poukont li, epi kondisyon koperasyon ladwàn nan se youn pèsonn andeyò gouvènman an pa ka verifye kounye a.

4. Bati bò achtè a ak lojistik la, paske tarif la p ap fè l

Yon tarif 0% pa jwenn yon enpòtatè britanik. Li pa konsolide yon demi kontenè an yon kontenè plen. Li pa mete non yon operatè biznis alimantè sou yon etikèt, li pa kenbe yon chèn frèt pandan transbòdman, li pa ranpli egzijans sètifikasyon yon detayan, ni li pa reponn kesyon an sou si w ap toujou ap voye nan uit semèn.

Chak kontrent nan seksyon mango a se nan kalite sa a, epi okenn ladan yo se pa yon tarif. Se la diferans trant-twa fwa a vrèman ye. Epi se yon bagay, kontrèman ak tablo tarif la, firm ayisyen, dyaspora a ak enstitisyon ayisyen ka aji sou li dirèkteman.

5. Sektè ki merite envestige — epi ki fòs prèv la genyen pou chak

N ap trase yon liy di isit la ant sa envestigasyon sa a etabli ak sa li senpleman sijere.

Ki gen prèv jodi a:

• Rad trikote. Vrè volim, yon vrè tarif 12 pwen, ak yon echèk dokimante pou reklame l. Sèl kote lajan te klèman rete sou tab la an 2024. Men remake kisa preferans lan vo sou plan konkirans: Bangladèch ak Kanbòdj chita nan menm nivo a a 0%, Pakistan ak Filipin rive sou menm règ orijin pou rad la 1ye janvye 2026, epi Vyetnam gen pwòp akò komèsyal pa l ak Wayòm Ini. Maj 12 pwen an mòde kont founisè ki pa gen okenn preferans ditou — se parite ak vrè konkiran Ayiti yo, se pa yon avantaj sou yo.
• Kafe ak kakao, transfòme olye kri. Diferans tarifè a verifye — 0% kont 6% pou kafe, 0% kont 8% pou chokola — epi règ orijin chokola a pèmèt anpil bagay. Baz ekspòtasyon ki egziste nan Grann Bretay la piti anpil.

Pwopoze, epi ki mande verifikasyon pou chak pwodwi anvan nenpòt moun aji:

• Pwodwi agrikòl transfòme an jeneral. Avantaj dwàn konpoze a reyèl epi verifye, men sou yon liy pou yon pwodwi Ayiti pa ekspòte. Si li aplike pou nenpòt pwodwi ayisyen espesifik depann nèt de pwòp kòd machandiz pwodwi sa a.
• Farin manyòk parèt nan tarif la a £138 pou chak tòn, ke Ayiti pa peye. Nou verifye liy tarifè a. Nou pa t etabli ke Ayiti gen kapasite transfòmasyon manyòk, volim ekspòtasyon, ni yon mache britanik — epi atik sa a pa dwe li kòm si li di sa.
• Pwodwi mango apa fwi fre a — ji, pire, konfiti. Nou pa t rive idantifye kòd machandiz espesifik yo ni to yo, epi nou refize mete chif yon pwodwi vwazen nan plas yo. De fwa, nan vèsyon anvan yo, nou te fè sa, epi nou te twonpe nou toulède fwa.

Moun ki vle aji sou nenpòt nan sa yo ta dwe kòmanse kote atik sa a te kòmanse: chèche vrè kòd machandiz la sou tarif britanik la epi li sa li di.

Sa tout sa a vle di

Mache britanik la vrèman louvri pou Ayiti, epi li konsa depi senk ane. Li louvri tou, sou menm kondisyon egzakteman, pou chak konkiran karayibeyen Ayiti — epi pou Bangladèch, epi pou Kanbòdj, epi pou karannkat lòt peyi.

Yon pòt ki louvri pa yon avantaj sou konkiran ou. Se sèlman yon obstak an mwens.

Epi verite ki pi di anba a: Grann Bretay te pran £4.8 milyon machandiz ayisyen an 2024. Etazini te pran US$607.7 milyon, apeprè 79% nan tout sa Ayiti ekspòte. Pwogram ameriken ki soutni sektè rad Ayiti a — HOPE ak HELP — ekspire 31 desanm 2026, kat mwa apati kounye a, apre yo te deja tonbe yon fwa nan fen 2025.

Kèlkeswa sa k rive ak mache britanik la, se chif sa a ki deside ane a.

Sa nou pa t rive etabli

Menm jan Lakou trete pwòp mezi pa l yo, men sa envestigasyon sa a pa t rive rezoud.

• Ki kote "£1.8 milyon" an soti. Li pa koresponn ak okenn chan nan baz done 2024 la. Li ka soti nan edisyon 2023 la, ke nou pa t jwenn.
• Si preklerans ameriken pou mango ayisyen repran. Sispansyon an dokimante; pozisyon aktyèl la pa dokimante. Dènye kontak nou jwenn se te jiyè 2024.
• Si Ayiti ranpli kondisyon koperasyon ladwàn nan ke dwa kimilasyon karayibeyen an depann de li. Pa gen okenn lis piblik.
• Kòd machandiz egzak yo ak to tarif yo pou ji mango ak pire mango. Nou idantifye tit yo men nou pa idantifye liy espesifik yo, epi nou p ap mete to yon pwodwi vwazen nan plas yo. Yon vèsyon anvan rechèch sa a te fè egzakteman sa, de fwa, epi li te twonpe l toulède fwa.
• Si achtè britanik yo vle mango fransik (Francique) ditou. Nou pa t jwenn prèv nan yon sans ni nan lòt.
• Si Ayiti gen okenn kapasite komèsyal pou transfòme oswa ekspòte manyòk. Nou verifye liy tarifè britanik la; nou pa etabli anyen sou apwovizyònman ayisyen an.

Yon nòt sou chif yo

De baz done britanik diferan konte komès ak Ayiti, epi yo pa dakò — paske yo reponn kesyon diferan.

Estatistik komès HMRC estanda yo idantifye enpòtasyon pa peyi ekspedisyon, epi HMRC di sa "pa nesesèman peyi orijin nan." Baz done preferans lan idantifye machandiz pa peyi orijin, paske se kont sa yon preferans reklame. Sou baz ekspedisyon an, Grann Bretay te enpòte £250,511 nan Ayiti an 2024. Sou baz orijin nan, £4,786,739. Toulède se mezi kòrèk de bagay diferan.

Chak chif nan atik sa a ki konsène DCTS la sèvi ak baz orijin nan, paske elijiblite DCTS depann de orijin. Poukisa chak anbakman ayisyen endividyèl pran yon lòt peyi ekspedisyon se yon kesyon nou pa reponn epi nou p ap espekile sou li.

Valè anbakman yo bay kòm ilistrasyon — chajman £10,000 ak £100,000 nou sèvi ak yo pou montre ki jan kalkil la mache — se sa yo ye egzakteman. Se pa dosye vrè tranzaksyon, epi nou pa deklare ke yon anbakman nan gwosè sa a te fèt.

Sous yo. Department for Business and Trade, Import preference utilisation database, 2024 (pibliye 23 avril 2026); DBT, Preference tiers under the Developing Countries Trading Scheme (19 jen 2023); UK Integrated Online Tariff, li 21 out 2026; The Customs (Origin of Chargeable Goods: Developing Countries Trading Scheme) Regulations 2023 ak règleman modifikatif yo an vigè depi 1ye janvye 2026; kategorizasyon risk Border Target Operating Model Defra a (mete ajou 3 out 2026); 7 CFR 305.4 ak 319.56-3; metodoloji HMRC Overseas Trade Statistics; Anbasad Britanik Ayiti, 18 out 2026.

Vèsyon sa a se yon edisyon konplè envestigasyon Lakou a. Tèks anglè a se tèks faktyèl ki kontwole a. Chak chif, chak rezèv, chak bagay nou pa t rive etabli parèt isit la menm jan.